Zasady uzupełniające (dotyczą formy budżetu)
1 Zasada jawności
Budżet nie jest dokumentem tajnym, debaty budżetowe są transmitowane w mediach, jawność budżetu ma także zapewnić publikowanie sprawozdań z jego wykonania. W Samorządzie jawność wyraża się w możliwości wstępu na sesję Organu Stanowiącego.
2 Zasada przejrzystości
Budżet ma być przedstawiony parlamentowi i społeczeństwu jasno, tak aby możliwa była jego kontrola. Dochody i wydatki powinny być przedstawione w postaci tabelarycznej wg zasady indukcji (od ogółu do szczegółu). Przejrzystość ma zapewnić stosowanie jednolitej klasyfikacji budżetowej oraz jednolitych zasad sprawozdawczości budżetowej.
3 Zasada operatywności budżetu
Dochody i wydatki powinny być tak pogrupowane, aby było jasne kto dostaje środki, na co są wydawane, kto jest za to odpowiedzialny.( skojarz z kryterium podmiotowym klasyfikacji budżetowej)
4 Zasada szczegółowości
Dane w budżecie powinny być jak najbardziej szczegółowe, takie aby wynikały z nich kierunki działania rządu. Dochody i wydatki prezentowane są wg źródeł ich pochodzenia i przeznaczenia i w konkretnych kwotach

ZASADY BUDŻETOWE
Postulaty reprezentantów nauki i praktyki są kierowane pod adresem ustawodawcy. Stosowanie tych zasad w praktyce ma doprowadzić do tego, aby budżet i plany finansowe podmiotów publicznych były tak skonstruowane, aby były dobrym instrumentem realizacji funkcji i zadań państwa.
Grupa zasad budżetowych
I. Zasady główne (dotyczące treści budżetu)
1.Zasady jedności budżetu:
- jedność formalna
- materialna
FORMALNA- zgodnie z nią wszystkie dochody i wydatki państwa powinny być ujęte w jednym akcie prawnym, powinien istnieć tylko jeden scentralizowany fundusz, na którym będą gromadzone wpływy i dokonywane wydatki. Daje to łatwą podstawę kontroli budżetu przez parlament
Odstępstwa od tej zasady:
- istnienie 2 budżetów:
a) inwestycyjnego
b) bieżącego
(W Polsce jest 1 budżet.)
- istnienie funduszy celowych (parabudżetowych)- istnieje w Polsce
- niektórzy uważają, że odstępstwem od zasady jest istnienie odrębnych od budżetu państwa budżetów samorządowych- nie jest to podejście właściwe
MATERIALNA- wszystkie dochody budżetu powinny być przeznaczone na ogół wydatków, powinien wystąpić brak powiązania pomiędzy źródłem dochodów a kierunkiem ich wydatkowania.
Odstępstwa od tej zasady:
- istnienie funduszy celowych
- dochody z tytułu wydania koncesji na sprzedaż napoi alkoholowych muszą być przeznaczone na zadania z zakresu szeroko rozumianej profilaktyki antyalkoholowej
- środki z budżetu UE mogą być przeznaczone tylko na zadania, na które zostały przekazane
- dotacje celowe z budżetu państwa dla Jednostki Samorządu Terytorialnego
Celowe wiązanie dochodów z wydatkami mogłoby spowodować brak środków na niektóre wydatki przy ich jednoczesnym niedoborze na inne,
2 Zasada powszechności (zupełności budżetowej)
Podmioty gospodarki budżetowej (zarówno państwowej jak i sam.) mogą być powiązane z właściwym budżetem w dwojaki sposób:
1) Metoda BRUTTO (finansowania bezpośredniego)
Jest stosowana w przypadku tych podmiotów, które świadczą swoje usługi nieodpłatnie. Wydatki tych podmiotów są więc wydatkami właściwego budżetu a ewentualnie osiągane przez nie dochody są odprowadzone na rachunek budżetu a więc są dochodami budżetu. W ten sposobów powiązane z budżetem są jednostki budżetowe.
2) Metoda NETTO (finansowania pośredniego)
Ma zastosowanie wtedy, gdy podmioty gospodarki budżetowej pobierają przynajmniej częściowe opłaty za świadczone usługi. Polega na tym, że we właściwym budżecie ujmuje się tylko wynik działalności takiego podmiotu (albo deficyt albo nadwyżka). W ten sposób jest stosowany w zakładach budżetowych, w gosp. pomocniczych jednostek budżetowych.
Od 01.01.2005 rozwiązanie to dotyczy także rachunku dochodów własnych Państwowych Jednostek Budżetowych (czasami także samorządowych)
3.Zasada równoważenia dochodów z wydatkami.
Budżety powinny być planowane i wykonywane jako zrównoważone. W praktyce ta zasada ma niewielkie znaczenie. Wykształciły się nawet teorie dotyczące równowagi budżetu:
- klasyczna XIX/XX wiek (zakłada równowagę)
- za czasów Keinsa wykształciła się teoria systematycznego deficytu budżetowego, był on pożądanym, stymulującym popyt w gospodarce
- w połowie XX wieku wykształciła się teoria deficytu (budżetu) cyklicznego. Deficyt jest dopuszczalny pod warunkiem, że lata z deficytem będą się przeplatały z latami, w których osiąga się nadwyżkę budżetową
- w 2 połowie XX wieku powstała teoria impasu- deficyt jest dopuszczalny pod pewnymi warunkami i w pewnych granicach np. w krajach UE deficyt budżetowy nie powinien przekroczyć 3% PKB.
4 Zasada jednoroczności budżetu.
Budżet jest uchwalany na okres 1 roku, podejmowane są jednak próby wydłużenia tego okresu np. w Polsce w 2005 roku Min. Fin. zaproponował położenie większego nacisku na wieloletnie planowanie finansowe. Rok budżetowy pokrywa się z rokiem kalendarzowym (Wlk. Brytania- od 01.04). Roczność planowania ma zapewnić realność planowania, ma też ułatwić wskazanie osób odpowiedzialnych za ewentualne nieprawidłowości.
Wadą jest to, że rok budżetowy jest zbyt krótki dla zrównoważenia budżetu i nie pokrywa się z cyklem koniunkturalnym.

Gospodarka budżetowa państwa obejmuje wszystkie czynności podejmowane przez organy administracji rządowej i podporządkowane im jednostki organizacyjne zgodnie z wyznaczonymi im zadaniami finansowanymi z budżetu.
Ramy prawne, organizacyjne i planistyczne gospodarki budżetowej określa system budżetowy.
Podmioty gospodarki budżetowej można podzielić na podmioty czynne i bierne.
CZYNNE (aktywne)- te, które organizują przepływy finansowe, decydują o wysokości dochodów i wydatków budżetowych, mają możliwość wprowadzenia zmian do budżetu oraz mogą kontrolować podległe im jednostki organizacyjne (Prezydent, Parlament, Rada Ministrów, Organy Administracji Rządowej)
BIERNE- wszystkie podmioty prowadzące działalność gospodarczą ( niezależnie od formy org. Prawnej) a także gospodarstwa domowe. Cechą podmiotów biernych jest to, że obciążone są świadczeniami na rzecz budżetu i/lub korzystają ze świadczeń budżetowych (gospodarstwa domowe, podmioty prywatne, publiczne, organy państwowe, które są jednocześnie podmiotami czynnymi wraz z podległymi im jednostkami, są także jednostki Samorządu Terytorialnego)

Najważniejszym podmiotem czynnym jest Minister Finansów wraz z podległymi mu terenowymi organami finansowymi
Wybrane zadania ministra finansów:
- organizuje system finansów publicznych ( w szczególności przedkłada projekt obiegu sprawozdań finansowych)
- opracowuje klasyfikację budżetową
- współuczestniczy w opracowywaniu polityki dewizowej, kredytowej i płatniczej w obrotach z zagranicą
- jest dysponentem następujących działów administracji rządowej:
a) Finanse Publiczne
b) Budżet
c) Instytucje finansowe
- pełni podstawową rolę we wszystkich fazach opracowania projektu budżetu państwa i jego wykonywania
- reguluje sprawy Samorządu Terytorialnego
- zarządza długiem publicznym
- wykonuje zadania związane z obsługą środków pochodzących z budżetu UE

Tradycyjne fundacje i stowarzyszenia zaliczane były i są do sektora publicznego. Uzasadnieniem tego jest to, że fundacje często zajmują się realizacją celów użyteczności publicznej, często są także tworzone z udziałem podmiotów publicznych. Współcześnie podmioty te są zaliczane do odrębnego sektora gospodarki występującego obok sektora publicznego i prywatnego, sektora zwanego 3 Sektorem (Sektor Organizacji Pozarządowych- NGO’s, rzadziej zwany Sektorem Społecznym)
Związki pomiędzy segmentem fundacji a finansami publicznymi.
- Podmioty publiczne mogą zlecać fundacją i stowarzyszeniom wykonanie niektórych zadań
- Ze środków publicznych mogą być przekazywane dotacje do działania tych podmiotów

Do wyodrębnienia funduszy skłania ich niezależność od budżetu państwa oraz różnice w sposobie finansowania pomiędzy funduszami a budżetem państwa. Z funduszy mogą być finansowane podobne zadania jak z budżetu państwa np. pomoc niepełnosprawnym, ochrona środowiska. Podmioty mogą być także obciążone obowiązkowymi wpłatami na rzecz funduszy, z budżetu państwa i budżetów samorządowych mogą być przekazywane dotacje do działalności funduszy.

keep looking »